همرس

همرس نخستین سایت تامین مالی جمعی و کرادفاندینگ برای تولید فیلمهای مستند و سایر آثار هنری

انواع مدل های تامین مالی جمعی و مزایا و معایب آنها

انواع مدل های تامین مالی جمعی و مزایا و معایب آنها

1400/2/25

جمع سپاری مالی (Crowdfunding) از جمله روش‌هایی است که با استفاده از آن می‌توان سرمایه‌های اشخاص مختلف حقیقی و حقوقی را جمع‌آوری کرد و از آن در جهت تامین سرمایه موردنیاز کسب ‌وکارهای نوپا و استارت‌‌آپ‌ها استفاده نمود.

مزایای تامین مالی جمعی

  • فراهم آمدن امکان دسترسی به تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران برای استارت‌آپ‌ها توسط پلتفرم های تامین مالی جمعی
  • اطلاع رسانی در مورد کسب ‌و کار در پلتفرم ‌های تامین مالی و استفاده از شبکه‌های بازاریابی آنها برای بازاریابی کسب و کارهای نوپا
  • فراهم آمدن امکان انتشار اطلاعات کسب ‌وکار مورد نظر برای همه سرمایه‌گذاران بالقوه و بالفعل
  • پلتفرم های تامین مالی جمعی، در واقع انجمنی برای گرفتن بازخورد ایجاد می کنند
  • روش نسبتا ارزانی برای تامین و افزایش سرمایه است

معایب تامین مالی جمعی

  • احتمال استفاده نامشروع از این روش توسط افراد کلاهبردار با توجه به اجرای این روش در فضای اینترنت. روش تامین مالی جمعی یکی از بهترین روش‌های مورد استفاده برای پولشویی است و درنتیجه می‌تواند نظر افراد خلافکار را به سمت خود جلب نماید. برای مثال می‌توان برای یک پروژه ساختگی، سرمایه‌های خرد افراد جامعه را جمع‌آوری کرد و منابع مالی ایجاد شده را برای اهداف نادرست استفاده کرد. از جمله این اهداف می‌توان برای نقل و انتقال محصولات غیرقانونی یا مواد مخدر استفاده کرد.
  • تبصره: بنابراین باید به سایت ها و پلتفرم های ثبت شده و دارای نشان اعتماد، در این مسیر اتکا کرد.
  • ساده بودن راه‌اندازی سامانه‌های تامین مالی جمعی، بدون عبور از محدودیت‌ها و فیلترها
  • اغلب در مورد مقدار جذب سرمایه، محدوديت وجود دارد
  • در معرض عموم قرار دادن پروژه و ریسک کپی برداری از ایده پروژه

راهکار قانونی برای کنترل پلتفرم های تامین مالی جمعی

درحال حاضر شاهد رشد سایت‌های تامین مالی در ایران و در سراسر دنیا هستیم. سایت‌ هایی که ممکن است شفافیت در اطلاعات نداشته و بدون سنجش اعتبار استارت‌آپ ‌ها، اقدام به جمع‌آوری سرمایه با هدف تامین مالی آنها کرده و پس از آن هم پاسخگویی مناسبی در قبال سرمایه‌گذاران نخواهند داشت. اما شرکت فرابورس ایران، از سال 1397، آیین‌نامه‌ای تحت‌عنوان دستورالعمل تامین مالی جمعی منتشر کرده و قوانین و چارچوب فرآیند تامین مالی جمعی در حال شکل‌گیری است. از طرفی در نظر گرفتن فرآیندی برای ایجاد شفافیت اطلاعاتی بیشتر و رعایت اصل پاسخگویی در پلتفرم های جمع سپاری مالی، می‌تواند میزان امنیت را هم برای استارت‌‌آپ‌ها و هم برای سرمایه‌گذاران افزایش دهد.

انواع مدل های تامین مالی جمعی

جمع سپاری مالی، انواع مختلفی داشته که چهار مدل از مهم‌ترین‌های آن که بعضا در پلتفرم‌ های ایرانی هم در حال اجرا است، به شرح زیر است:

  • تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه (Donation Based Crowdfunding)
  • تامین مالی جمعی مبتنی بر پاداش (Rewards Based Crowdfunding)
  • تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام (Equity Based Crowdfunding)
  • تامین مالی جمعی مبتنی بر وام (Debt Based Crowdfunding)

در ادامه به تعریف هر یک از این روش‌ها و بیان مزایا و معایب آنها می‌پردازیم:

تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه (Donation Based Crowdfunding)

در این روش، سرمایه گذار در مقابل سرمایه‌ای که در اختیار پروژه قرار می‌دهد انتظار سود و پاداش ندارد. در واقع سرمایه گذار با اهداف اجتماعی و بشردوستانه، حاضر به سرمایه گذاری می‌شود.
این روش تامین مالی همانطور که از اسمش پیداست مناسب پروژه‌های خیریه و بشردوستانه است. مثلا «گلریزان» که در ایران از دیرباز بسیار مرسوم بوده، یکی از روش های تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه است.
مبلغ هدف در این روش غالباً زیاد نیست و طول مدت پروژه ی تامین مالی در این روش حدودا ۱ تا ۳ ماه است.

مزایا و معایب تامین مالی جمعی مبتنی بر خیریه
مزایا

در این روش سرمایه گذاری، سرمایه گذاران احساس رضایت قلبی و خشنودی از سرمایه گذاری خود داشته و برای سود مالی سرمایه گذاری نمی کنند، در واقع سرمایه گذار با رضایت قلبی از پروژه پشتیبانی می کند زیرا آن را دارای منفعت اجتماعی می داند.

معایب

تقریبا این روش، نقطه ضعف خاصی ندارد، اما مثل هر فرایند کرادفاندینگ دیگری، چالش بزرگی برای جلب اعتماد افراد وجود دارد.

تامین مالی جمعی مبتنی بر پاداش (Rewards Based Crowdfunding)

در این روش تامین مالی جمعی، سرمایه گذاران در ازای کمک‌های خود، چیزی دریافت می‌کنند. پاداش‌ها به نسبت کمک‌های مالی، متفاوت است تا مشارکت بیشتر را تشویق کند. بر اساس مبلغی که شرکت کنندگان به یک کمپین می‌دهند، ممکن است یک هدیه مثلا یک تیشرت، محصول یا خدمات کسب و کار مربوطه را غالبا با نرخ تخفیف دریافت کنند. این نوع از تامین مالی جمعی به‌عنوان روش سرمایه‌گذاری غیر سهمی (non-equity) شناخته می‌شود و این روش اغلب در کمپین‌ها برای تامین سرمایه موردنیاز توسعه محصولات نرم‌افزاری مورد استفاده قرار می گیرد.
نکته قابل توجه در این روش، این است که افراد در قبال پرداخت پول و سرمایه خود به استارت‌آپ، سودی دریافت نمی‌ کنند.

مزایا و معایب تامین مالی جمعی مبتنی بر پاداش
مزایا
  • با توجه به‌ اینکه در این روش، میزان سرمایه‌گذاری کم‌تر از سایر روش‌های تامین مالی است، میزان ریسک آن کمتر بوده و درنتیجه میزان استقبال سرمایه‌گذاران افزایش می‌ یابد.
  • امکان معرفی و ارزیابی و تست محصول یا خدمات کسب و کار مربوطه توسط سرمایه گذاران (این روش از تامین مالی اغلب برای کسب ‌و کارهایی استفاده می‌شود که صرفاً به دنبال جذب سرمایه نبوده و تمایل دارند سرمایه‌گذاران از ایده ی استارت ‌آپ موردنظر پشتیبانی کرده و یا آن‌ها را علاقه‌مند به توسعه محصولی خاص نمایند.)
  • سرمایه گذاران در کنترل کردن کسب و کار و یا تصمیم گیری های آن دخالتی ندارند و باعث اخلال در اجرای تصمیمات مربوط به آن نمی شوند و این مورد برای صاحبان ایده بسیار حائز اهمیت است.
  • سرمایه گذاران این روش از ابتدا می دانند که در ازای میزان سرمایه گذاری چه پاداشی دریافت می کنند که این امر موجب شفافیت در عایدی حاصل از سرمایه گذاری آن‌ها می شود.
معایب
  • بعد از جمع شدن سرمایه مورد نیاز، صاحبان کسب و کار ملزم به ارائه پاداش به سرمایه گذاران هستند و حتی در صورت شکست خوردن ایده پس از تامین مالی، استارت ‌آپ متعهد به ارائه پاداش ها طبق قرار قبلی است.
  • با توجه به این که میزان سرمایه‌گذاری افراد در این روش اندک بوده و به دنبال آن تعداد ذینفعان افزایش می‌یابد، عایدی سرمایه‌گذاران به همان میزان کاهش خواهد یافت.

تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام (Equity Based Crowdfunding)

کرادفاندینگ مبتنی بر سهام، به کسب و کارهای کوچک و استارتاپ‌ها این امکان را می‌دهد تا در ازای تامین بودجه، سرمایه گذاران، بخشی از سهام آن کسب و کار را در اختیار داشته باشند. این کمک‌ها نوعی سرمایه گذاری است که در آن، شرکت کنندگان بر اساس میزان سرمایه‌ای که در اختیار کسب و کار می‌گذارند، سهمی را دریافت می‌کنند.

تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام یک انتخاب خوب برای کسب‌وکارهایی است که قابلیت رشد بسیار بالایی داشته و برای کارآفرینانی مناسب است که در فکر توسعه کسب‌وکار کوچکشان هستند و هدفشان توسعه محصولات بیشتری است.

تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام بر روی یک پلتفرم تامین مالی و در بستر اینترنت انجام می‌شود. صاحبان استارت‌آپ‌ها، شرح کسب‌وکار و جزئیات اطلاعات تجارت خود را (شامل صورت های مالی و سابقه فعالیت خود) در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌دهند و آن‌ها با مطالعه اطلاعات مربوط به استارت‌آپ، قابلیت رشد آن را ارزیابی کرده و در نهایت شانس موفقیت ایده را با استفاده از اطلاعات ارائه شده برای پذیرش در بازار مشتریان بررسی می‌کنند.

در این فرایند، سرمایه‌گذاران در توسعه یک کسب‌وکار در حال رشد که سهام آن هم در بازار منتشر نشده است، مشارکت می‌کنند. در مرحله بعد طی مدت 4 الی 6 سال و درصورت وقوع رویدادهای خاص و موفقیت استارت ‌آپ، سرمایه‌ی سهام‌داران به سهام تبدیل شده و قابلیت نقدشوندگی خواهد داشت. در این حالت سهام‌داران براساس قوانین و شرایط تعیین شده، مالک جزئی از شرکت می‌شوند. اما اگر استارت‌آپ با شکست مواجه شود، سرمایه‌‌گذاران سرمایه خود را از دست داده و متضرر خواهند شد. درنتیجه سرمایه‌گذاران باید قبل از سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌ها از ریسک آن مطلع شده و با در نظر گرفتن همه شرایط به سرمایه‌گذاری بپردازند.

مزایا و معایب تامین مالی جمعی مبتنی بر سهام
مزایا
  • استارت‌آپ‌ها و سرمایه‌گذاران برای تامین مالی کسب‌وکارها نیازی به چک اعتباری یا وثیقه ندارند.
  • جمع شدن سرمایه ی چندین سرمایه‌گذار، سبب جمع‌آوری مبالغی با ارزش زیادی شده و کارکرد سرمایه افزایش می‌یابد.
  • افزایش بازدهی منابع مالی سرگردان با جذب سرمایه‌های خرد سرمایه‌گذاران و به‌کاربردن آن در رشد و توسعه کسب‌وکارها
  • پلتفرم تامین مالی جمعی با تجمیع سرمایه ها و سرمایه‌گذاری واحد، سبب سادگی در حسابداری و گزارش‌گیری مالی می‌شود.
  • تسهیل در امر ارائه گزارش‌های مورد استفاده سرمایه‌‌گذاران از طریق پلتفرم های اینترنتی تامین مالی جمعی
  • سرمایه‌گذاران با سرمایه‌گذاری در این روش از تامین مالی جمعی، انتظار بازپرداخت بدهی سرمایه خود را نداشته و درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری خود را به‌ صورت سهام دریافت خواهند کرد.
معایب
  • اگر سرمایه گذاران تصمیم به اعمال نفوذ در عملیات شرکت کنند ممکن است این امر سبب ایجاد مشکل در بخشی از کسب و کار شما شود.
  • سرمایه‌گذاران با مشارکت مالی در رشد استارت‌آپ‌ها، ممکن است تمایل داشته باشند در تصمیم‌گیری‌های مربوط به کسب‌وکار اعمال نظر نمایند اما با توجه به قوانین، این امکان برای آن‌ها وجود نداشته و ممکن است در این حالت استارت‌آپ‌ها دچار مشکل شوند.
  • از آنجایی که سرمایه‌گذاران ازطریق مطالعه اطلاعات موجود در شرح استارت‌آپ (pitch) درخصوص سرمایه‌گذاری خود تصمیم‌گیری می‌نمایند، درنتیجه اطلاعات موجود در این قسمت می‌بایست کامل و بی نقص بوده و شامل کلیه اطلاعات مربوط به کسب ‌وکار از جمله اطلاعات مربوط به محصول، مشتریان، گزارش‌های مالی و … باشد. در نتیجه نحوه ارائه این اطلاعات و صحت و درستی آنها در این بخش بسیار مهم است.
  • در حین و پس از طی تامین مالی استارت‌آپ‌، شرکت‌ مربوطه موظف است در چهارچوب قواعد و قوانین تایید شده فعالیت نماید و درخصوص نحوه استفاده از سرمایه موردنظر به پلتفرم و سرمایه‌گذاران، گزارش دوره‌ای ارائه دهد.

تامین مالی جمعی مبتنی بر وام (Debt Based Crowdfunding)

در این مدل، افراد سرمایه‌گذار جایگزین بانک‌ها می‌شوند تا با سرمایه‌گذاری روی وام‌دهی به متقاضیان وام (اعم از افراد و شرکت‌ها) سود معقولی را به‌دقت آورند. در این روش، تامین مالی جمعی راهکاری برای اتصال افراد وام‌دهنده به افراد وام‌گیرنده است.

مزایا و معایب جمع سپاری مالی مبتنی بر وام
مزایا

در مدل‌ تامین مالی جمعی مبتنی بر وام ‌دهی، معمولا نرخ ‌های پیشنهادی برای وام‌ها کمتر از بانک ‌ها بوده و پیچیدگی‌های اعتباری کمتر است. (اگرچه در بیشتر موارد، اعتبار وام‌گیرندگان مورد بررسی قرار می‌گیرد، اما کمبود اعتبار به معنی از دست دادن فرصت‌های تامین سرمایه نیست، بلکه به معنای نرخ بالاتر بهره پیشنهادی خواهد بود.)

معایب
  • تامین مبلغ هدف، نیازمند زمان، جهت به حد نصاب رسیدن حامیان به ویژه در پروژه‌های بزرگ است.
  • اگر اعتبار کسب و کار پایین باشد، ناچار به بازپرداخت وام با نرخ بهره بالاست.